De Guadalmedina is eigenlijk al bijna een eeuw geen rivier meer. Het is een betonnen afvoerkanaal geworden voor het overtollige water van het stuwmeer El Limonero en een paar kleine riviertjes in de omgeving. Ondanks dat er een poging is gedaan er met een paar boompjes in de bedding nog wat van te maken, is het eigenlijk een lelijke plek. Maar de gemeente heeft grootse plannen: in 2030 moeten de eerste ‘plazas puente’ zijn aangelegd.
Foto’s: Ayuntamiento de Málaga, Maria Kupers.
De bron van de rivier ligt 47 kilometer verderop, op 1433 meter hoogte in de Sierra de Camarolos. Via het natuurgebied Montes de Málaga stroomt ze naar de Middellandse Zee. Het laatste deel van de Guadalmedina is het afvoerkanaal voor veel van het water uit de riviertjes uit de bergen. Als het daar fors regent is het risico op een overstroming in de stad groot. Dat gebeurde in 1907: in stad regende het amper, maar in het achterliggende gebied was het noodweer, vergelijkbaar met de situatie in Valencia in 2024. Het water stroomde met een dusdanige kracht naar beneden dat drie van de vier bruggen werden weggeslagen en omliggende wijken onder water kwamen te staan. Er kwamen eenentwintig mensen om het leven en de schade was enorm.
Rivier wordt kanaal
De gemeente besloot na die overstromingen dat dit niet nog een keer mocht gebeuren. In de bergen boven de stad werd een dam met stuwmeer gebouwd: El Limonero. Daarmee kan de waterstroom onder controle worden gehouden. Maar het blijft een risicorivier: bij extreme regen moet Málaga nog steeds waarschuwen voor overlast en mag er natuurlijk niemand in de bedding van de Guadalmedina lopen.
Normaal gesproken worden de sluizen van het stuwmeer één keer per week, op woensdag, opengezet om ze in goede conditie te houden. De Malagueños keken afgelopen winter dan ook vreemd op toen er op meerdere dagen veel water door de rivierbedding stroomde: in verband met de vele regen werd het stuwmeer bij El Limonero uit voorzorg regelmatig deels geleegd.
Van groen naar beton
Het hoger gelegen deel van de rivier heeft nog een soort van natuurlijk uiterlijk, maar in de buurt van het centrum wordt de bedding ingeperkt door muren en aan beide kanten een weg. Toen de gemeente begon met het opknappen van het centrum is ook geprobeerd het nabijgelegen deel van de oude rivierbedding een opknapbeurt te geven. Fleurig begroeide muren bedekken inmiddels de graffiti, er staan wat boompjes en er is een wandelpad. Maar toch ziet het geheel er een beetje treurig uit en dat kan natuurlijk niet in een stad die zich promoot als hippe cultuurbestemming.
In de loop van de jaren zijn er meerdere plannen voor de omgeving van de rivier gepresenteerd. Ze waren uiteindelijk of te duur of niet interessant genoeg. Helemaal dichtgooien (dat plan is ooit geopperd) is geen optie, want de rivier heeft wel degelijk een functie.
“De Guadalmedina is dan wel een gekanaliseerde rivier geworden die vrijwel altijd droog staat, maar we hebben wel een afvoer voor het water nodig” vertelt Penélope Gómez Jiménez. Zij is behalve wethouder Milieu en Duurzaamheid van de gemeente Málaga ook ingenieur weg- en waterbouwkunde en het project voor de rivier ligt bij haar op tafel.
Zeldzame overstromingen
Het herinrichten van een gebied rondom een rivier vereist veel onderzoek en planning. Wegen kun je nog verplaatsen naar onder de grond, maar je kunt niet hele huizenblokken platgooien om het water de ruimte te geven.
“De Junta de Andalucía heeft pasgeleden het plan met de berekeningen goedgekeurd. Volgens de wettelijke norm moet je rekening gehouden met de allerergste vorm van overstroming die één keer in de vijfhonderd jaar voor zou kunnen komen. Dat is dus een kans van 0,2 procent”, vertelt Gómez.
Voor haar op tafel liggen verschillende plattegronden van het project. “De rivierbedding wordt uitgegraven en dus dieper, het water gaat dan via een soort trap, met zeer brede treden, richting zee. Dat betekent dat we ook de bestaande zijmuren moeten gaan verdiepen en daardoor ontstaat meteen de mogelijkheid om de straten parallel aan de oever in een tunnel aan te leggen.”
Naast de bestaande bruggen komen er in totaal vijf ‘brugpleinen’ in de vorm van een uitgestrekte X over de rivier. Ook daar zijn weer allerlei berekeningen op losgelaten om zeker te weten dat er bomen op geplant kunnen worden. Inwoners van de omliggende straten krijgen overigens inspraak over de inrichting van ‘hun’ nieuwe plein.
Niet goedkoop
Een ambitieus project dat een behoorlijke investering vraagt: 130 miljoen euro en nog eens 220 miljoen voor de aanleg van de tunnels. De gemeente kan dit hele bedrag niet in één keer op tafel leggen en is van plan het project in fases op te delen. “De kans bestaat dat het rijk een deel gaat meebetalen aan de aanleg van de tunnels. Het vrachtverkeer van de haven moet nu de hele stad door en daar klagen de transportbedrijven al jaren over. Zij willen dat er een directe verbinding naar de snelweg A7 komt én in een tunnel, zodat tijdverslindende verkeerslichten en rotondes vermeden kunnen worden. De gemeente steunt hen in dit plan” aldus de wethouder.
Vriendelijke omgeving voor mens en natuur
De rivierbedding van de Guadalmedina zelf krijgt ook een grote opknapbeurt. De gemeente wil dat er altijd een minimale hoeveelheid water door een zigzaggend kanaal stroomt.
Dat kanaal is overigens dan niet meer de betonnen bak die het nu is, het krijgt schuine wanden die net als de bodem van steentjes zijn gemaakt. Het water kan daardoor in de grond wegzakken en er kunnen wat grassoorten tussen groeien. Daaromheen komen wandelpaden en er worden verschillende bomen en struiken geplant. Allemaal bestendig tegen grote, tijdelijke hoeveelheden water.
Nu alle goedkeuringen binnen zijn wordt volgend jaar de aanbesteding gedaan en is het de bedoeling dat in 2028 met het werk begonnen wordt. “We hopen dat in 2030 de eerste twee ‘puente plazas’ klaar zijn”, sluit Gómez af.
