Zodra na de zomer de eerste regen weer valt is iedereen in Spanje blij. Het stof van maanden wordt weggewassen en bomen en planten beginnen weer te groeien en bloeien. Maar als de regen wat langer aanhoudt beginnen de zorgen toe te nemen.
Stortbuien aan het begin van het najaar zijn normaal en eens in de zoveel jaar overstromen daardoor hele gebieden, vooral aan de Costa Blanca. De soms fatale overstromingen en de code rood-meldingen van de afgelopen jaren staan bij iedereen in het geheugen gegrift. Zijn we aan de weergoden overgeleverd?
Spanje staat bekend om haar zonnige klimaat. Elke zomer is er minstens één hittegolf en in steden als Madrid, Sevilla en Córdoba zie je overdag sowieso twee maanden lang bijna niemand op straat, omdat de temperatuur standaard rond de veertig graden ligt. Maar al die hitte is nou juist de oorzaak van het noodweer in het najaar. Hoe kan dat?
De temperatuur van het zeewater is in september op piekhoogte en er hangt veel waterdamp in de lucht. Als er dan een hogere koude luchtlaag binnen komt drijven, ontstaan zware onweersbuien en stortregens. Een natuurlijk verschijnsel dat voor veel overlast kan zorgen, vooral in de regio’s Alicante en Valencia. In de volksmond wordt dit verschijnsel ‘gota fria’ genoemd, de wat meer technische naam is DANA (Depresión Aislada en Niveles Altos).
Water zoekt weg naar beneden
Omdat de zeewatertemperatuur de laatste jaren steeds verder oploopt, is de kans op noodweer ook groter. De meeste overstromingen komen dan ook voor in de regio’s langs de oost- en zuidkust. In principe zijn rivieren in staat al dat water af te voeren, ware het niet dat er op de weg naar de zee hier en daar wat obstakels zijn. Rivierbeddingen staan soms vol struiken, er ligt afval in en sommige optimisten hebben in het stroomgebied zelfs huizen gebouwd.
Sluizen, dammen en stuwmeren
In de jaren vijftig en zestig van de vorige eeuw werden in heel Spanje veel stuwmeren met bijbehorende dammen aangelegd. Die moesten de drinkwatervoorziening garanderen, landbouwgronden van water voorzien, energie opwekken en bij noodweer voor waterbeheer zorgen.
Al vanaf het begin was er kritiek op de aanleg van de stuwmeren, maar de laatste jaren zwelt die kritiek aan. Door in te grijpen met kunstmatige maatregelen is de oorspronkelijke loop van rivieren aangetast en/of verlegd en juist bij hevige regenval kiest water een natuurlijke weg: die oude rivierbedding.
Bovendien is de capaciteit van de stuwmeren niet oneindig: bij dagenlange heftige regenval moeten de sluizen open om het overtollige water af te voeren. Dat gebeurt via een rivier of kanaal dat zelf al te maken heeft met extra toevoer via de natuurlijke weg en niet berekend is op de vele hectoliters die vanuit het stuwmeer komen.
Water in goede banen leiden
Voortschrijdend inzicht heeft overheden in de afgelopen jaren doen besluiten nieuwe maatregelen te nemen. Sommige dammen zijn weggehaald en er wordt meer gedaan aan het vrijhouden van rivierbeddingen. Elk najaar worden bijvoorbeeld grote opruimacties gehouden en huizen in rivierbeddingen, die toch al geen vergunning hadden, worden afgebroken.
Gemeentes leggen parken aan waar regenwater opgevangen kan worden en rivieren en beken krijgen meer de ‘vrije hand’ om te stromen zoals de natuur dit wil. Op het platteland is dat natuurlijk wel wat makkelijker dan in een stad waar alles al volgebouwd is.
Wij gingen op stap naar Madrid, Valencia en Málaga om te kijken hoe ze daar met ‘hun’ rivier omgaan.
