In oktober 2024 overstroomden grote delen van de provincie Valencia. Vrijwel iedereen herinnert zich de beelden van deze catastrofe. En omdat de meeste buitenlanders niet weten dat de stad en de provincie dezelfde naam hebben, kwamen er maandenlang geen toeristen meer naar de stad. En dat terwijl er daar vrijwel geen schade was. De rivier Turia was namelijk na de overstromingen van 1957 omgeleid van het centrum naar de rand van de stad. De oude rivierbedding werd een groot park, uniek voor die tijd.
Tekst: Maria Kupers. Met dank aan Petronella van Mullekom.
Foto’s: Fundación Visit València, Leco Wesselkamp, Stock.
De rivier Turia ontspringt in Aragón en komt 280 kilometer verder bij de stad Valencia uit in zee. Onderweg wordt op meerdere plekken via irrigatiekanalen water naar de tuinbouwgebieden in de provincie Valencia geleid. Moerassige natuurgebieden zoals Albufera, waar overigens rijst wordt geteeld, krijgen op die manier ook water van de Turia.
De laatste overstroming
De overstromingen van 1957 in Valencia, toen de Turia nog door het centrum van de stad liep, waren een ramp die de stad ingrijpend veranderde. Na dagen van zware regen trad de rivier op 14 oktober buiten haar oevers. Op sommige plekken stroomde water metershoog door de stad, met minstens 81 doden, grote materiële schade en duizenden mensen die hun huis verloren tot gevolg.
Vooral delen van de stad buiten het historische centrum liepen onder water, zoals Zaidía, Campanar en gebieden richting de haven. De stad zat daarna tijdelijk zonder gezuiverd water, gas en elektriciteit, en een groot deel van het economische leven kwam stil te liggen.
Nooit weer
De ramp leidde rechtstreeks tot het Plan Sur, het besluit om de Turia buiten het stadscentrum om te leiden. Dat was een van de grootste waterbouwkundige ingrepen in de geschiedenis van Valencia. De gemeente koos daarna niet alleen voor betere bescherming tegen water, maar ook voor een nieuwe ruimtelijke inrichting van de stad. Daardoor is de ramp nog steeds bepalend voor hoe Valencia er vandaag uitziet.
Er werd een kanaal ten zuiden van de stad aangelegd om het water van de Turia buiten het centrum te leiden.
De oude rivierbedding in de stad kwam daardoor droog te liggen en er waren in eerste instantie plannen om die ruimte te gebruiken voor een snelweg. Na protesten besloot de gemeente er begin jaren tachtig een groengebied van te maken: de Jardín del Turia. Toch kan er daar bij extreme regenval nog wel sprake zijn van enige wateroverlast. De oude rivierbedding ligt namelijk onder het straatniveau en als het water uit de omgeving niet snel weg kan, zoekt het een andere weg naar beneden.
Een uniek stadspark
Inmiddels zijn 9 van de 10 kilometer van de “oude” rivier een uniek stadspark geworden, met talloze sportvelden, speeltuinen, fietspaden, wandelpaden, hardlooproutes, picknickplekken, bloementuinen, festivalterreinen en allerlei soorten bomen die vooral in het voorjaar prachtig in bloei staan. Overigens is het hele park tot stand gekomen zonder vooropgezet plan of ontwerp, elk jaar kwam er weer wat nieuws bij zodat er uiteindelijk voor iedereen wat leuks in zit.
Uniek zijn ook de twee grote attracties aan beide uiteinden van het park: dierentuin Bioparc aan de ene kant en het Oceanografic (het grootste aquarium van Europa) aan de andere. Als je een Valenciaan vraagt wat hij/zij het beste vindt van de stad antwoorden 9 van de 10 dan ook “de rivier” (doelend op de Jardín del Turia).
In en rond de oude Turia-bedding kwamen later ook grote projecten zoals de Ciudad de las Artes y las Ciencias en andere landschappelijke en architectonische ingrepen die het park verder vormgaven. Daardoor werd de Turia niet alleen een waterbouwkundig verhaal, maar ook een van de belangrijkste stadsontwikkelingsprojecten van Valencia.
